Tả tơi xem hội

19/02/2019

“Vui xem hát, nhạt xem bơi, tả tơi xem hội” - câu tục ngữ có lẽ rất đúng với thời nay, khi mà lượng người đổ về các lễ hội ngày càng nhiều, gây nên cảnh đông đúc, chen chúc đến ngạt thở; càng đúng hơn với những người tham gia cướp phết, cướp chiếu ở vài lễ hội diễn ra gần đây.

Trước ngày tổ chức lễ chính (13 tháng giêng), lễ hội cướp phết Hiền Quan, tỉnh Phú Thọ đã bị dừng bởi quá trình cướp phết vào chiều 12 tháng giêng, màn tranh cướp phết  đã làm mất an ninh trật tự, náo loạn khu vực tổ chức lễ hội dù trước đó, xã Hiền Quan có chủ chương xây dựng và tổ chức lễ hội theo đề án “lễ hội văn minh, an ninh đảm bảo”.

Hàng nghìn người xô nhau cướp phết trong sự hỗn loạn, tranh tới mức xảy ra mâu thuẫn, xô xát. Kết thúc màn tranh cướp, các trai làng lấm lem bùn đất, kiệt sức giữa vũng lầy, dáng vẻ bơ phờ, mệt mỏi; theo phản ánh của các phóng viên báo chí, có ít nhất hơn 10 người ngất xỉu vì kiệt sức.

Nhiều năm chứng kiến cảnh này, một vị cao niên trong ban quản lý di tích xã Hiền Quan đã nêu quan điểm: “Cứ lễ xong rồi dừng lại để thờ phết là yên ổn. Bọn trẻ có biết nghi lễ là gì đâu, chỉ thích mỗi phần cướp, cứ đè nhau ra cướp thôi”. Nhưng không có đánh phết, liệu lễ hội có còn sức hấp dẫn, và nhất là, khi người dân vẫn tin rằng các quả phết này phải được tung ra bãi đánh, được dân làng giành giật nhau mang về thì năm đó, mọi nhà mới được may mắn, hanh thông. Bởi thế, làm sao để hài hòa giữa đảm bảo lễ hội truyền thống mà không vấp phải sự phản ứng của người dân vẫn là câu hỏi khiến chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý lễ hội phải đau đầu.

Riêng lễ hội đúc Bụt ở Đồng Tĩnh, phần gay cấn nhất là cướp chiếu năm nay được “giải tỏa” bằng cách tung 3 chiếc chiếu thờ đã được bấm ở diềm, để người dân dễ rút từng sợi, sao cho “ai cũng có phần”. Dù cảnh tranh cướp kịch liệt vẫn diễn ra nhưng theo ông Chủ tịch UBND xã, áp lực đối với Ban tổ chức đã giảm được 30 đến 40% so với lễ hội những năm trước.

Mỗi một lễ hội ra đời và tồn tại đều có những lý do của nó: Tưởng nhớ, tôn vinh những người có công với nước, với cộng đồng; nơi gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; nơi giao lưu, gặp gỡ, giải tỏa tinh thần sau một năm nhọc nhằn, vất vả.

 Cái gì đã khiến lễ hội mất đi tính nguyên bản của nó nếu không phải là lối sống thực dụng cùng tư tưởng cầu may? Người ta lao vào tranh cướp, giành giật nhau quả phết chỉ vì mong có tài lộc, mong được may mắn. Cũng với niềm tin sẽ sinh con trai, hàng trăm trai làng giẫm đạp lên nhau để giật bằng được manh chiếu cói trong lễ hội đúc Bụt.

Trong hàng ngàn người chen chân tới lễ hội, mấy ai lắng lòng tưởng nhớ tới tiền nhân, tìm hiểu nét đẹp văn hóa ẩn sâu trong từng tầng nghi lễ, hay chỉ chăm chăm khấn vái rồi háo hức mong đợi, tham gia bằng được những nghi thức được truyền tụng là “sẽ đem đến sự may mắn”?

Những hình ảnh lộn xộn, xấu xí vẫn diễn ra ở các lễ hội ngoài lòng tham, sự mê mờ của người chen lấn tham dự còn do cách hiểu sai lệch về giá trị tinh thần của lễ hội thiêng liêng. Ở đó, sự sùng kính đã biến thành mê tín; tâm thành, lòng biết ơn, sự hoan hỷ bị gạt ra ngoài trước sức tấn công ồ ạt của những ảo tưởng về lợi lộc. Niềm tin tâm linh đã trở nên mù quáng đến mức không chỉ tranh cướp vật thiêng ở bên ngoài, người ta còn không ngại ngần xông vào “cướp lộc” cả ở trong khu thờ tự - hình ảnh rất dễ thấy ở lễ khai ấn đền Trần hằng năm.

“Công tác tuyên truyền về ý nghĩa, giá trị lễ hội đã sai định hướng, khiến cho người tham gia hiểu sai và có hành động đi ngược truyền thống” - bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở từng nhận định như vậy. Ít nhấn mạnh đến những giá trị truyền thống tốt đẹp, nhân văn cần được bảo tồn, gìn giữ, ngay cả các thành viên trong ban tổ chức lễ hội cũng thường xuyên khẳng định về sự may mắn khi chạm tay vào phết, về việc nhiều cặp vợ chồng không có con trai sau khi cướp được chiếu thiêng đã sinh được quý tử. Điều đó càng khiến cho niềm tin vào sự thần kỳ của quả phết, của manh chiếu thiêng khi được cướp được củng cố. Và, sự gia tăng niềm tin vào những vật thiêng này thậm chí còn đáng lo ngại hơn nhiều so với sự gia tăng về số lượng người mỗi năm đến lễ hội!

Hải Vân

Các tin đã đưa ngày: