Còn đó những tồn tại trong công tác quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường

18/04/2019

Những năm qua, do nhu cầu xây dựng các công trình trên địa bàn tỉnh tăng cao, việc khai thác khoáng sản còn nhiều tồn tại đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường và đời sống dân sinh. 

Trên địa bàn tỉnh, hoạt động khoáng sản chủ yếu là khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khai thác cát, sỏi đất san lấp phục vụ các dự án xây dựng trên địa bàn tỉnh. Một thực tế là việc khai thác đất san lấp không phải do các đơn vị chuyên nghiệp khai thác khoáng sản thực hiện mà hoàn toàn do các đơn vị, công ty xây dựng khi trúng thầu thi công các dự án xây dựng xin cấp phép thăm dò, khai thác. Khu vực quy hoạch khai thác đất san lấp hầu như là đất đã được giao cho các hộ gia đình, các nhân quản lý, sử dụng đất 49 năm, các đơn vị tự liên hệ với các hộ dân có đất, sau khi thoả thuận được thì đề nghị tỉnh xem xét cấp phép thăm dò, khai thác.

Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, năm 2018, tỉnh cấp 5 giấy phép thăm dò khoáng sản đất san lấp; cấp mới 10 giấy phép khai thác, gia hạn 2 giấy phép, chuyển nhượng 1 giấy phép. Tổng số giấy phép khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh còn hiệu lực đến thời điểm 31/12/2018 là 47 giấy phép, trong đó có 24 giấy phép khai thác đất san lấp; 4 giấy phép khai thác đá xây dựng; 3 giấy phép khai thác đá có hàm lượng felspats và 16 giấy phép khai thác cát sỏi. Trong năm, tỉnh phê duyệt 20 hồ sơ tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản với tổng số tiền xấp xỉ 20 tỷ đồng; số tiền ký quỹ được nộp tại Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh trên 4 tỷ đồng.

Để tăng cường công tác quản lý khai thác khoáng sản, tỉnh chỉ đạo các sở ngành, liên quan tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bảo vệ khoáng sản; đôn đốc kiểm tra, giám sát hoạt khai thác khoáng sản trên địa bàn, có biện pháp xử lý, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép. Đồng thời, phê duyệt khu vực cấm hoạt động khoáng sản, khu vực tạm thời cấm hoạt động khoáng sản; phê duyệt Quy hoạch khai thác đất làm vật liệu san lấp và khu vực không đấu giá tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với đất san lấp và đá xây dựng.

Trong năm 2018, Sở Tài nguyên và Môi trường đã thực hiện 3 cuộc thanh tra, kiểm tra 9 dự án mỏ thuộc 9 tổ chức, cá nhân về chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá, cát sỏi, đất san lấp, đất sét trên địa bàn tỉnh; phát hiện vi phạm và tiến hành xử phạt vi phạm hành chính 1 tổ chức, cá nhân vi phạm công tác chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường. Ngoài ra, qua tiến hành kiểm tra đột xuất theo tin báo của quần chúng nhân dân về việc khai thác khoáng sản không có phép tại một số xã trên địa bàn, đã kiến nghị xử lý trách nhiệm đối với chủ tịch UBND các xã: Tử Du, Đồng Ích, huyện Lập Thạch; Yên Thạch, Tứ Yên, huyện Sông Lô; xã Thiện Kế, huyện Bình Xuyên.

Kết quả thanh tra của Thanh tra tỉnh mới đây đã cho thấy nhiều tồn tại trong công tác quản lý khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Theo đó, từ năm 2007 đến năm 2018, chưa có tổ chức, cá nhân nào có hồ sơ xin xác nhận cải tạo phục hồi môi trường sau khi đã tạm dừng khai thác hoặc đóng cửa mỏ theo như phê duyệt dự án, dự toán đã đề cập trong phương án cải tạo môi trường. Cơ quan lý nhà nước về khai thác khoáng sản từ năm 2007 đến tháng 3/2016 chưa tham mưu UBND tỉnh xây dựng và phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản đối với đất làm vật liệu xây dựng thông thường; giới thiệu địa điểm, tham mưu UBND tỉnh phê duyệt 9 điểm mỏ khai thác đất làm vật liệu xây dựng thông thường không có quy hoạch, chưa đúng theo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Khoáng sản năm 2005, Luật Khoáng sản năm 2010 và quy định về trách nhiệm, quan hệ phối hợp giữa các ngành, các cấp, các tổ chức, cá nhân trong việc quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh của UBND tỉnh. 3 chủ đầu tư thực hiện 3 điểm mỏ đã hết thời hạn khai thác nhưng việc cải tạo, phục hồi môi trường còn chậm tiến độ so với đề án, kế hoạch, phương án, cam kết được phê duyệt; 3 chủ đầu tư thực hiện 4 điểm mỏ đã kết thúc hoạt động khai thác khoáng sản nhưng không thực hiện cải tạo, phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ; có 7 chủ đầu tư khai thác 8 điểm mỏ nợ trên 1,2 tỷ đồng tiền ký quỹ Quỹ bảo vệ môi trường.

Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, công tác quản lý nhà nước, công tác thanh tra, kiểm tra khai thác khoáng sản còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Một số cấp ủy Đảng, chính quyền cấp cơ sở chưa quan tâm đúng mức trong việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện đối với công tác bảo vệ, quản lý khoáng sản. Các quy định về quản lý hoạt động khai thác khoáng sản còn có những bất cập dẫn đến rất khó khăn cho công tác quản, lý giám sát của cơ quan chức năng và chính quyền địa phương; không quy định rõ về thời điểm khai thác trong ngày nên việc các doanh nghiệp hoạt động khai thác vào ban đêm rất khó quản lý và kiểm soát. Thực tế không có cơ sở pháp lý để yêu cầu các doanh nghiệp chỉ thực hiện khai thác vào ban ngày và hiện vẫn phải vận động, yêu cầu các doanh nghiệp xây dựng kế hoạch khai thác, trong đó có cam kết thực hiện khai thác ban ngày. Tuy nhiên, một số đơn vị lợi dụng việc này đưa các phương tiện khai thác vào thời gian ban đêm, vi phạm cam kết, gây bức xúc trong nhân dân nhưng cũng không có chế tài để xử phạt. Theo quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản thì chỉ có quy định về công suất khai thác tối đa theo năm (m3/năm), không quy định công suất khai thác tối đa theo ngày (m3/ngày) nên các doanh nghiệp thường lợi dụng để tập trung nhiều phương tiện khai thác vào thời điểm mùa khai thác nhưng khi cơ quan chức năng kiểm tra vào thời điểm đó không có đủ cơ sở xử lý doanh nghiệp vi phạm, vì chưa vượt quá công suất khai thác theo năm quy định trong giấy phép.

Việc quản lý hoạt động khai thác khoáng sản liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và các địa phương có liên quan. Tuy nhiên, trong thời gian qua, sự phối hợp trong công tác quản lý, khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường chưa chặt chẽ và thống nhất. Đầu tư cho công tác quản lý nhà nước về khoáng sản còn khiêm tốn về nguồn nhân lực, trang thiết bị và kinh phí; lực lượng cán bộ làm công tác quản lý, cán bộ thanh tra chuyên ngành quá mỏng. Năng lực cán bộ quản lý môi trường, khoáng sản ở cấp huyện, xã còn nhiều hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu trong việc tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản. Lực lượng cán bộ làm công tác quản lý, cán bộ thanh tra chuyên ngành còn quá mỏng. Các phòng quản lý tài nguyên môi trường cấp huyện thiếu cán bộ chuyên ngành, năng lực cán bộ quản lý môi trường, khoáng sản còn nhiều hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu trong việc tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản.

Khai thác khoáng sản tạo ra hậu quả tiêu cực về môi trường, làm phát sinh các chất thải nguy hiểm,
gây ô nhiễm không khí, nguồn nước

Sự lãng phí tài nguyên trong hoạt động khai thác cộng với hạn chế trong công tác quản lý cùng những kẽ hở trong cơ chế giám sát gây nhiều hệ lụy cho hiện tại và về sau này đối với đời sống nhân dân. Khai thác khoáng sản tạo ra hậu quả tiêu cực về môi trường, không chỉ làm phát sinh các chất thải nguy hiểm, gây ô nhiễm không khí, nguồn nước, làm mất đa dạng sinh học, tàn phá rừng mà còn phá vỡ cảnh quan thiên nhiên. Phần lớn các mỏ đá xây dựng hiện nay thường được khai thác bằng nổ mìn và thủ công, quy trình lạc hậu, không có hệ thống thu bụi, khiến cho hàm lượng bụi ở nơi làm việc lớn gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn cho phép. Bên cạnh đó, hoạt động khai thác mỏ đã và đang phá vỡ cân bằng điều kiện sinh thái; đất đá bị đào xới, đồng ruộng, khe suối bị bồi lấp do sạt lở, xói mòn khi mưa lũ. Bên cạnh đó, khai thác khoáng sản ảnh hưởng đến mực nước ngầm, hạ thấp mực nước ngầm của những vùng lân cận và thay đổi hướng chảy trong túi nước ngầm; ô nhiễm túi nước ngầm nằm dưới vùng khai mỏ do nước bị ô nhiễm ở tầng mặt ngấm xuống. Không những vậy, hoạt động vận chuyển khoáng sản cũng gây tác động xấu đến môi trường không khí do khói, bụi trong quá trình vận chuyển, bốc dỡ. Càng đáng lo hơn khi hầu hết hoạt động khai thác khoáng sản hiện tập trung chủ yếu ở các địa phương có nhiều đồi, núi khiến phạm vi tác động sâu rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các vùng rừng và diện tích đất rừng xung quanh khu vực khai thác. Bên cạnh một số doanh nghiệp hoạt động khai thác nghiêm chỉnh thì còn tồn tại không ít những đơn vị chạy theo lợi nhuận mà bất chấp mọi hệ lụy có thể gây ra đối với môi trường và đời sống dân sinh.

Siết chặt công tác quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường của tỉnh đảm bảo khai thác theo đúng quy hoạch, hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo kiểm điểm, xác định trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan đến tồn tại, sai phạm để có hình thức xử lý kỷ luật theo quy định; xử lý hành vi vi phạm của các chủ đầu tư đã kết thúc hoạt động khai thác khoáng sản nhưng chưa thực hiện cải tạo, phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ theo quy định. Ngành Thuế truy thu các khoản tiền phải nộp đối với các chủ đầu tư chưa thực hiện đúng đủ nghĩa vụ tài chính. UBND tỉnh chỉ đạo đóng cửa mỏ 9 điểm mỏ khai thác đất làm vật liệu xây dựng thông thường không có quy hoạch, phê duyệt phương án cải tạo, phục hồi môi trường sau khi hết thời hạn khai thác. Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp UBND huyện, thành phố, các xã, thị trấn quản lý chặt chẽ việc thực hiện khai thác khoáng sản đúng chỉ giới, mốc giới; giám sát việc thực hiện cải tạo, phục hồi môi trường theo đề án, kế hoạch bảo vệ môi trường được phê duyệt.

Người dân tại các điểm mỏ khai thác cũng đề nghị các ngành chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ yêu cầu các doanh nghiệp khai thác mỏ cải tạo lại môi trường, cảnh quan khu vực đã khai thác; khơi thông các dòng chảy tự nhiên bị bồi lấp, đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Đồng thời, cho chuyển đổi mục đích sử dụng đối với diện tích đất nông nghiệp không thể sản xuất do bị ảnh hưởng từ việc khai thác khoáng sản; hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, cây trồng phù hợp. 

Lê Nguyễn

Các tin đã đưa ngày: